من و ما

دیروز در جمعی ، سخن از مثنوی مولوی بود و داستان " رفتن گرگ و روباه در خدمت شیر به شکار ". فهم عمق معانی داستانهای مثنوی کار ساده ای نیست . مولانا گاه در قالب داستانی به ظاهر ساده ، چنان مفاهیم عمیقی از عرفان را گنجانده که تا سالها در بحر اندیشه های او غوطه نخورده باشی ، آنها را در نخواهی یافت . شاید در جمعی که ما بودیم تنها به لایه های کمی از داستان پرداخته شد ، اما همان حد جزئی هم بسیار فراتر از درک محدود من از عالم معانی بود . اصل قصه آن است که گرگ و روباه ، شیر را برای شکار همراهی می کنند و چون در پایان شکار ، گاو کوهی و بز و خرگوش ، نصیب آنها می شود ، شیر از آنها می خواهد که به عدل اینها را تقسیم کنند . گرگ در ابتدا به سخن می پردازد و گاو کوهی را سهم شیر ، بز را قسمت خود و خرگوش را قسمت روباه می داند و به این ترتیب خشم شیر را برانگیخته و سر از تنش جدا می شود . روباه با عبرت گرفتن از ماجرای گرگ ، هر سه را سهم شیر می داند و تنها به همراهی با او رضایت می دهد . اینجاست که شیر از او خشنود شده و هر سه شکار را تقدیم روباه می کند .

آن چیزی که باعث مرگ گرگ می شود در ظاهر قضیه طمع اوست و در لایه ای عمیق تر ، به حساب آوردن خود در پیش شیر . به عبارتی دیگر من و ما آوردن در پیش امیر نشانه برچیدن بساط یکرنگی و ایجاد دوگانگی است . که در سرای محبوب ، تنها باید عدم بود نه عدد !

چون که یکرنگی اسیر رنگ شد       موسی ای با موسی ای در جنگ شد

و اگر شیر سر از تن گرگ جدا می کند به این دلیل است که او خود را شریک شیر قرار می دهد ، اما در عالم وحدت ، شریکی وجود ندارد :

گرگ را برکند سر آن سرفراز                 تا نماند دو سری و امتیاز

روباه اما در گذر از این تجربه با ارزش می آموزد که باید نیست شود تا هستی اش برقرار بماند که او عدل را در همین می بیند که تنها شیر باشد و بس . که در عالم عشق وقتی گام برداشتی ، باید خود را نادیده بگیری که هویت های متعدد و تعینات در آن راهی ندارد و اینگونه است که اگر به هیچ بودن رسیدی در عالم یکرنگی ، پا بر سر هفت آسمان خواهی گذاشت و به قول شیر ، دیگر روباهی نخواهد بود که روباه خود شیر شیران می شود وقتی که با دل اقرار می کند : من و این سه شکار از آن تو .

چون گرفتی عبرت از گرگ دنی              تو دگر روبه نه ای ، شیر منی

من ها را باید رها کرد که این عالم ، عالم وحدت است وبس . دوگانگی جایی در زنجیره هستی ندارد و هر آنکس که با غرور از انالحق بودن دم زد ، چون فرعون نابود شد و حتی اگر به عشق خود را در حق یکی بدانی ، چون منصور بر سر دار خواهی رفت .

کاش از اینهمه داستانهای مکرر تاریخ عبرت بگیریم و نیست بودن را بیاموزیم و بدانیم عدل ، همان است که او خواهد ، که :   بر عارفان جز خدا هیچ نیست .

نردبان این جهان ما و منی است

عاقبت این نردبان افتادنی ست

لاجرم هر کس که بالاتر نشست

استخوانش سخت تر خواهد شکست